Inleiding
Bij gezonde mensen wordt een deel van de informatie die ons bereikt ‘weg gefilterd’ zodat we niet worden overladen met deels niet relevante informatie en we ons kunnen concentreren op een bepaalde taak. Met informatie wordt bedoeld: alles wat via onze zintuigen binnenkomt, maar ook allerlei gedachten die in ons hoofd opkomen.
Er zijn aanwijzingen dat bij mensen die last hebben van een obsessieve compulsieve stoornis (OCS; dwangstoornis, dwangneurose) het onbewuste wegfilteren van informatie gestoord is. Het zou kunnen zijn dat het blijven bestaan van dwanggedachten hier mee te maken heeft. 
Het doel van dit onderzoek was verder te onderzoeken of het ‘filtersysteem’ bij mensen met een dwangstoornis onvoldoende functioneert.
De veronderstelling vooraf was dat de (onbewuste) filtering van informatie bij mensen met een dwangstoornis minder goed zou functioneren. Dat zou dan moeten blijken uit een minder sterke onderdrukking van de reactie op geluidstonen in 2 tests die hieronder verder zullen worden beschreven.

Het onderzoek
Bij 25 patiënten met een dwangstoornis en 25 gezonde mensen werden 2 tests gedaan.

Test 1
De proefpersonen kregen via een hoofdtelefoon harde geluidstonen te horen. Hierbij ontstond een schrikreflex (oogknipper-reflex). De sterkte hiervan werd gemeten via electrodes rond het oog. Sommige tonen werden voorafgegaan door zachte geluidjes, die werken als een soort waarschuwingssignaal. De daaropvolgende schrikreflex is dan minder sterk. De mate waarin deze reactie minder sterk is, is een maat voor het kunnen filteren van informatie. Deze zachte geluidjes vooraf waren er in 3 verschillende sterktes, om te bekijken of  dat nog uit zou maken.

Test 2
De proefpersonen kregen telkens 2 zachte tikken te horen, een halve seconde na elkaar, waarbij met allerlei electrodes op het hoofd een soort EEG-reactie werd gemeten. Bij deze test is dan de mate waarin de reactie op de 2e tik kleiner is dan die op de 1e tik  een maat voor het filteren van informatie.

Ook werden er verschillende vragenlijsten afgenomen m.b.t. de klachten en het omgaan met dwanggedachten.

Door middel van allerlei bewerkingen en analyses kunnen de uitkomsten van deze tests in maat en getal worden uitgedrukt. Het is goed hierbij te bedenken dat het onbewust ‘uitfilteren’  van informatie niet direct kan worden getest en dat deze tests modellen zijn die gebruikt worden om er toch iets over te kunnen zeggen.

Resultaten

Test 1
Er werden bij deze test geen verschillen gevonden tussen de mensen met en zonder OCS.
Dit is te zien in onderstaande grafieken. In de bovenste grafiek zijn de gemiddelde scores per groep te zien. In de onderste zijn de resultaten per persoon te zien (elk stipje is 1 persoon).
Daarbij is goed te zien dat de spreiding in de groepen behoorlijk groot is.
 

We hebben nog apart naar een aantal subgroepen gekeken (vooral last van smetvrees, controledwang of dwanggedachten), maar ook bij de verschillende subgroepen vonden we geen verschillen.
Uit deze test komt dus niet naar voren dat er bij mensen met OCS een verstoorde (onbewuste) filtering is van informatie.

Test 2
Ook bij test 2 vonden we geen verschillen voor de hele groep mensen met OCS in vergelijking met de groep met gezonde controles. Verrassenderwijs werd de reactie op de 2e toon bij de mensen met OCS gemiddeld méér onderdrukt dan bij de gezonde controles, maar het verschil was te klein om te kunnen zeggen dat het ook echt zo is (niet “statistisch significant”). In de bovenste grafiek weer de gemiddeldes en in de onderste grafiek de uitslagen per persoon.

   


 
Ook bij deze grafiek is te zien dat er een grote spreiding is wat betreft de uitkomsten.
Wanneer er naar subgroepen wordt gekeken blijkt dat er bij de subgroep van mensen met vooral controledwang (12 mensen) wel een verschil werd gevonden in vergelijking met gezonde controles. De mensen uit deze subgroep hadden gemiddeld een sterkere onderdrukking van de reactie op de 2e klik dan een vergelijkbare groep mensen, maar dan zonder dwangklachten.

Conclusies
Overall werd gevonden dat er bij mensen met OCS geen afwijkingen vastgesteld kunnen worden bij de beide tests. Dat wil zeggen dat dit onderzoek geen aanwijzingen geeft dat de (onbewuste) filtering van niet-relevante informatie bij mensen met OCS verstoord is. 
Een opvallende bevinding is dat bij een subgroep van mensen met controledwang de onderdrukking van niet-relevante informatie juist sterker lijkt dan bij de controlegroep. Onduidelijk is nog hoe dit zit. Dit is tot nu toe alleen in relatie met nicotinegebruik gevonden. Misschien heeft dit iets te maken met het juist (te?) veel focussen van aandacht bij controledwang.

Aart de Leeuw, B. Oranje, H. van Megen, H. Westenberg.